Deze site gebruikt cookies. Deze gebruiken we voor bezoekersgedrag (Google Analytics) en voor sociale media. Deze cookies bevatten uitsluitend anonieme informatie. Accepteer je deze cookies?

Niet akkoord
Over landschap en natuur: Baan versus Smeulders
Terug

Over landschap en natuur: Baan versus Smeulders

De één werkt al sinds 1979 in de natuurbescherming, de ander pas twee jaar. Beiden hebben duidelijke ideeën over natuur en landschap in tijden van bezuinigingen. Directeur Jan Baan van Brabants Landschap in gesprek met GroenLinks-fractievoorzitter Paul Smeulders, tevens adviseur bij Natuurmonumenten. “De provincie moet de regie houden.”



Paul Smeulders reist voor zijn werk door heel Nederland en ziet overal de effecten van de bezuinigingen. Hij maakt de provincie en Brabants Landschap een compliment. “Brabant is echt uniek. Onze provincie houdt de hele EHS op de kaart. Dat is grotendeels een verdienste van de Manifestpartners.”

Paul verwijst daarbij naar het manifest ‘Het Brabantse buitengebied in een metropolitane omgeving’. Brabants Landschap nam twee jaar geleden het initiatief voor dit manifest, dat mede ondertekend is door de Brabantse waterschappen, de ZLTO, particuliere grondeigenaren en de ANWB. De partners pleiten erin om de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) af te maken – met ruimte voor boeren en landeigenaren om hieraan bij te dragen. Inmiddels is dit manifest een pijler onder het nieuwe natuurbeleid voor Brabant.



Consensus niet vanzelfsprekend

Dit succes kwam niet zonder slag of stoot tot stand. Het manifest dreigde aanvankelijk zelfs te mislukken. ZLTO-afgevaardigde Herman van Ham wilde niet komen naar een overleg in Kasteel Bouvigne. De boerenorganisatie kon zich niet vinden in de teksten. Jan Baan: “Pijnpunt was de grondverwerving voor natuur. Van de overige manifestpartners kreeg ik het mandaat om de tekst aan te passen, na het gesprek met Herman. We bleken elkaar te kunnen vinden in een visie waarin we het buitengebied zien als uitloopgebied van de stad. Van groot economisch belang dus, wat de boer een ander profiel geeft. Dit hebben we in de tekst en titel laten terugkomen.” De andere manifestpartners en ook de provincie waren blij met de consensus en de samenwerking om de natuurbeschermingsdoelen te bereiken. Tijdens de Statenverkiezingen bleek dat vrijwel alle partijen deze nieuwe gezamenlijke visie deelden.

Bedrijventerreinen en windmolens
De samenwerking met grondeigenaren en andere overheden is dus erg belangrijk. Maar Jan Baan en Paul Smeulders zijn het er wel over eens dat de provincie de regie moet houden. Paul: “De provincie heeft een onafhankelijke en bovenregionale blik en is verbonden met het maatschappelijk belang. We hebben ruimtelijke ordening als belangrijkste taak. Dat voorkomt dat elke gemeente zijn eigen prestigeprojecten – zoals een nieuw bedrijventerrein – optuigt.”

Maar hoeveel ruimte geef je dan aan bijvoorbeeld windmolens? Paul: “We zijn er voorstander van om windmolens te clusteren op bedrijventerreinen. En te zorgen dat ze vanuit natuurgebieden zo min mogelijk zichtbaar zijn.” Jan waarschuwt daarbij om niet de fout te maken dat elke boer zijn eigen windmolen plaatst, zoals dat in Flevoland gebeurt. Beide heren zijn het er over eens: windmolens horen in een architectonisch concept, dus met een goede landschappelijke inpassing.



Natuur en politiek

Wat is de betrokkenheid van de GroenLinks-fractievoorzitter bij de natuur? Dat Paul Smeulders bij een natuurorganisatie ging werken, stond immers niet in de sterren geschreven. Hij studeerde Bestuurskunde en hield zich vooral bezig met grote maatschappelijke thema’s als armoedebestrijding en klimaatverandering. Als overtuigd vegetariër spreken landbouw en dierenwelzijn hem enorm aan, maar Natuurmonumenten lag niet per se voor de hand. Nu hij er twee jaar werkt, is zijn conclusie helder: “Het is een fantastische club. Natuurbeheer heeft me echt gegrepen. De periode waarin we nu leven is ook interessant. Natuurbescherming was onomstreden in Nederland, totdat Henk Bleker de scepter ging zwaaien. Hij stelde voor om 76% te bezuinigen op natuurbeheer en –ontwikkeling, hij decentraliseerde de verantwoordelijkheden en budgetten naar de provincies en hij was van plan natuurbeschermingsregelingen te schrappen.”

Dit dwong Natuurmonumenten met een nieuw en sterk tegenverhaal te komen, zodat ze het politieke spel konden meespelen. Inmiddels waait er gelukkig weer een nieuwe wind in Nederland (Jan Baan: “Maar wat een energieverspilling!”). Paul kijkt ernaar uit om natuurbeleid weer op te bouwen met het nieuwe kabinet en om de natuur weer in de harten van mensen te krijgen, onder meer met campagnes zoals OERRR.

Groene corridor
Jan Baan werkt vanaf 1979 bij Brabants Landschap. (Paul Smeulders: “Dat was 8 jaar voordat ik geboren werd!”) Het heeft hem nooit één seconde verveeld. Jan: “Je kunt hele zichtbare resultaten boeken met aankoop, inrichting en beheer. Ik wil mensen laten genieten van de rust en de ruimte in het Brabantse landschap. Mijn werk is voortdurend in verandering. Nu steek ik bijvoorbeeld veel tijd in het smeden van banden met het bedrijfsleven.” Mooi voorbeeld is de ‘groene corridor’, een 13 kilometer lange fietsverbinding bij Brainport/Eindhoven die hij samen met architect Adriaan Geuze ontwikkelde. Een plan dat al lang bestaat, maar nu eindelijk gerealiseerd gaat worden.



‘Nederland heeft geen ambitie’
Een gesprek met Jan Baan is als een hoorcollege van je favoriete docent. Hij legt voortdurend verbanden tussen het heden en de geschiedenis (“Henriëtte Roland Holst begreep al dat natuurbeheer een vak is en droeg haar landgoed over aan Natuurmonumenten.”). En inspireert vanuit zijn kennis en visie (“De conservatieve filosoof Roger Scruton spoort ons aan verantwoordelijkheid te nemen voor onze gemeenschappelijke land- én watergebieden.”).

Als het over politiek gaat, is hij soms fel: “Het Nederlandse natuurbeleid is gespeend van enige ambitie en wil. We hebben geen ideeën meer over nationale parken en landschappen en hebben er vervolgens geen geld voor over. Alles wordt gedelegeerd aan de provincies. Opeenvolgende regeringen willen alleen minimale aanpassingen maken aan Europese eisen, onder meer in de Natura-2000 gebieden. Kort geleden was ik nog in Polen, in het Tatra-gebied. Wat een verschil! Daar is veel meer aandacht voor natuurbescherming, met een hoge wetenschappelijke kwaliteit.”

Natuur verkopen of laten onderhouden?
Jan loopt elke ochtend hard door het buitengebied van Oisterwijk. Hij komt daar langs de Van Tienhovenbank, genoemd naar Pieter van Tienhoven, de grondlegger van de Nederlandse natuurbescherming. Uit respect voor de natuur en de historie ruimt Jan daar altijd het zwerfvuil op. Pieter van Tienhoven richtte destijds de Provinciale Landschappen op, die gronden aankochten. Inmiddels heeft Brabants Landschap 18.000 hectare natuur in bezit.

Nu er zoveel bezuinigd moet worden, is het verkopen van land of het uitbesteden van onderhoud dan geen optie? Jan is tegenstander en ook Paul is er huiverig voor om uit bezuinigingen natuurgrond te verkopen of te laten onderhouden. Paul: “In Nederland is nog maar 15% van de oorspronkelijke biodiversiteit over. Als je een natuurgebied niet onderhoudt, dan wordt alles bos of moeras. Natuurbeheer is een vak waarvoor kennis en kunde nodig is, dat moet je niet uitbesteden.”

 

video: Jan Baan over de geschiedenis van Brabants Landschap