Deze site gebruikt cookies. Deze gebruiken we voor bezoekersgedrag (Google Analytics) en voor sociale media. Deze cookies bevatten uitsluitend anonieme informatie. Accepteer je deze cookies?

Niet akkoord
Transities: eigen kracht of samen krachtiger?
Terug

Transities: eigen kracht of samen krachtiger?

Brabantse gemeentes wisselen goede voorbeelden uit

Nederlandse gemeenten krijgen het er maar druk mee. Drie transities krijgen ze de komende jaren voor hun kiezen in het sociale domein: de jeugdzorg, WMO en participatiewet. ‘Eigen kracht’ zijn daarbij de toverwoorden: mensen moeten het zelf gaan doen. Maar hoe?

Met zorg kijkt GroenLinks naar alle taken die op gemeenten afkomen. Als het gaat over het sociale domein, reppen bijna alle politieke partijen over de eigen kracht die we moeten aanspreken. De boodschap aan mensen die zorg nodig hebben, is: ‘kijk eerst wat je zelf kunt - al of niet in samen met je directe omgeving.’ Daarna pas komen voorzieningen van de gemeente in beeld. Niets mis mee. Maar wat als zo’n zorgbehoevende dat niet kan?

Aan eigen verantwoordelijkheid kleven namelijk risico’s. Van isolement, verwaarlozing en verarming. GroenLinks wil die risico’s onderkennen en ondervangen. Eigen kracht kunnen we ook invullen vanuit een perspectief van ‘samen krachtiger’. GroenLinksers op alle niveaus kijken momenteel naar de precieze invulling ervan. Hoe ziet een stad waarbij de gemeente de inwoner niet klein houdt maar een duwtje in de rug geeft - waarbij vrijheid en verantwoordelijkheid voor elkaar hand in hand gaan?

Symposium
Op 25 mei vond in Den Bosch een symposium plaats van de werkgroep Sociaal Beleid over een succesvolle invulling van de transities en bezuinigingen. Aanwezig waren Brabantse wethouders, raadsleden en zorgprofessionals. Tweede Kamerlid Linda Voortman vertelde over het regeerakkoord en zorgakkoord en de maatregelen die daaruit voortvloeien. Er zijn lichtpuntjes: de nullijn van de zorg sneuvelt, de bezuiniging op dagbesteding is uitgesteld en de bezuiniging op huishoudelijke hulp is afgezwakt. Tegelijkertijd zijn de bezuinigingen nog steeds erg fors. GroenLinks steunt de overdracht naar de gemeenten, maar bestrijdt het voornemen om de gemeenten veel minder geld te geven.

De symposiumsprekers waren allemaal helder: voorop staat welzijn en niet zorg. GroenLinks heeft vertrouwen in de mensen zelf, in zorgvragers én zorgverleners. Wat kunnen en willen mensen zelf? Regel zoveel mogelijk samen op wijkniveau en wees helder in je verhaal.

Eindhoven de sociaalste
Iemand die dat nu in de praktijk brengt, is Lenie Scholten. Zij is wethouder Jeugd, Welzijn en Zorg in Eindhoven. Zij pleit er hartstochtelijk voor om het ‘gewone leven’ te herstellen. Problemen zijn normaal en horen bij het leven. Geef mensen zelf de regie over de oplossingen, binnen hun eigen netwerk. Lenie geeft leiding aan WIJeindhoven, een samenwerkingsverband dat ervoor zorgt dat mensen zelf controle op hun eigen leven behouden. Ondersteuning organiseert WIJeindhoven zo dicht mogelijk bij huis. WIJeindhoven kijkt naar het eigen kunnen van mensen (eigen kracht) en hun sociale omgeving (samenkracht). Eén gezin met vele hulpverleners behoort tot het verleden. Het wordt ‘1 huishouden, 1 plan, 1 contactpersoon’. Die ene professionele contactpersoon is een ‘generalist’, die op meerdere gebieden ondersteuning kan bieden. Met WIJeindhoven wil het gemeentebestuur de stad zo organiseren dat de transities makkelijker in te passen zijn. Er komen tien multidisciplinaire teams in Eindhoven, dicht bij de mensen die mede de werkwijze bepalen.

Voorbeelden van samenkracht
Een voorbeeld: een vrouw wordt thuis regelmatig mishandeld. Na lang aarzelen belt ze toch de generalist in de wijk, als haar man niet thuis is. Ze heeft haar koffers gepakt. De generalist haalt haar op en samen bespreken ze wat er allemaal geregeld moet worden. Na anderhalf uur zijn alle voorwaarden voor de korte termijn, zoals onderdak, door de vrouw zelf geregeld via de telefoon van de generalist. De hulpverlener en vrouw spreken af dagelijks contact te houden. In het oude systeem zou de vrouw naar een opvanghuis gebracht zijn.

In een ander voorbeeld trekken bewoners van Vaartbroek in Eindhoven aan de bel. Er spelen drie problemen in de buurt: eenzaamheid onder ouderen, veiligheid en onderlast van jongeren. De bewoners besluiten dat ze de eenzaamheid onder de ouderen zelf gaan oplossen. Zo richten ze een ontmoetingsplek in voor ouderen. De ouderen wijzen gemeentegeld af en betalen hun huur uit onderhuur- en baropbrengsten. Het geld dat beschikbaar was voor de ouderen in de wijk, kan nu naar veiligheid.

Tot slot een voorbeeld uit Oisterwijk, een dementieproject. De gemeente gaf voorlichting over dementie en sprak met ondernemers. Hoe kan je dementie herkennen en hoe kun je er een steentje bijdragen? Tegenwoordig kunnen demente ouderen in Oisterwijk gewoon gaan winkelen. De ondernemers houden een oogje in het zeil, signaleren en bellen als hulp nodig is. Kinderen en partner hoeven zich geen zorgen meer te maken en de dementerende heeft meer bewegings- en gedragsruimte.

Loslaten, faciliteren en de tijd nemen
Zo’n nieuwe aanpak vergt veel van gemeentes, professionals en zorgorganisaties. Eigen regie geven betekent durven loslaten. Dus anders en creatiever durven kijken naar problemen en oplossingen. Daarbij mag en moet je leunen op een netwerk van vrijwilligers. Maar doemt ook meteen de valkuil op: vrijwilligers moeten (en kunnen) niet zonder meer het werk van de professionals gaan doen. Als de overheid meer van de mensen vraagt, dan mag daar bovendien ook meer zeggenschap tegenover staan. Deelnemers aan de workshop van ex-wethouder Bart Eigeman uit ’s-Hertogenbosch pleiten voor een 'Wekonomie', in plaats van een 'Ikonomie'. Ze geven daarbij aan dat één krachtig beeld veel meer impact kan hebben dan (ambtelijke) taal, bijvoorbeeld:

Wat is nodig om de kanteling te laten slagen? De deelnemers aan de workshops van Bart Eigeman en Lenie Scholten sommen de voorwaarden op. En dat zijn er nogal wat: successen benoemen; enthousiasmeren; betrokkenheid tonen en verbinding maken met mensen; ruimte maken voor initiatieven; de kracht van mensen aanspreken; kennis van de wijk tonen; de noodzaak benadrukken (bij verloedering ontstaat actie);  concreet en creatief leren denken; meer vertrouwen krijgen in burgers; de ‘problemen’ door de buurt laten oplossen en niet door de hulpverleners of de wijkraad; goede oplossingen faciliteren; naast de burger staan, denken in wederkerigheid; de basis op orde hebben (veilige en schone omgeving) en de tijd nemen voor het tempo van vrijwilligers.

Besparen is winst
Als de voorwaarden in orde zijn, het verhaal helder en de aanpak succesvol, dan blijkt het dat bezuinigingen en verbeteringen in het sociale domein hand in hand kunnen gaan. In Leeuwarden en Eindhoven laat onderzoek zien dat de besparing kan oplopen tot 10 miljoen euro per jaar. Bedragen aan professionele zorg kunnen naar beneden worden bijgesteld. Dat is goed nieuws voor de zorgverzekeraars, maar beter is om dit geld aan de voorkant te investeren in intensieve en gespecialiseerde zorg. Pas dan kan iedereen krachtig worden en blijven na de transities.